Witryna „Uczyć się z historii” to platforma publikacji
projektów edukacyjnych (realizowanych w szkołach i edukacji
pozaszkolnej z młodzieżą) poświęconych historii
Polski i jej sąsiadów w XX wieku oraz prawom człowieka
Romowie nad dolną Wezerą (Sinti und Roma an der Unterweser)
Miejscowość / Region: Bremerhaven
Instytucja: Szkoła im. Christiana Andersena
Opiekun / Nadzór nad projektem: Bernd Winkelmann
Autorzy projektu: Bernd Winkelmann
Grupa wiekowa: gimnazjaliści
Udostępnij na Facebooku
Kontakt:

Christian-Andersen-Schule
Bernd Winkelmann
Folke-Bernadotte-Str. 7 D- 27580 Bremerhaven
Tel.: +49 (0) 4 71/8 49 13

Uwagi wstępne

Dwie klasy dziewiąte szkoły dla uczniów opóźnionych w nauce, zajmowały się historią Romów w Bremerhaven - od przełomu wieków po dzień dzisiejszy. Uczniowie odwiedzali miejscową siedzibę Stowarzyszenia Romów, przeprowadzali wywiady ze świadkami epoki i korzystali z miejscowych dokumentów. W ten sposób powstała czytanka. W roku 1994 ich praca otrzymała drugą nagrodę w konkursie szkolnym im. Harry'ego Gabcke, w kategorii: historia miasta.
Opis projektu pochodzi z partnerskiej strony „Lernen aus der Geschichte”

O szkole
Szkoła im. Christiana Andersena w Bremerhaven przeznaczona jest dla uczniów opóźnionych w nauce (klasy V-X). Obecnie istnieje dziewięć klas. Uczęszcza do niej około 120 uczniów z terenu miasta na północ od rzeki Geeste. Charakterystyczny dla tego typu szkoły jest duży rozrzut wyników w nauce, przy czym granice między szkołą dla upośledzonych umysłowo a gimnazjum są płynne. W przypadku uzyskania odpowiednich ocen uczeń otrzymuje świadectwo ukończenia gimnazjum.

Temat zajęć
Jednostkę lekcyjną "Romowie nad dolną Wezerą" wprowadzono w ramach projektu pt. „Dalszy rozwój obecnej kultury szkolnej dla stworzenia możliwości identyfikacji ze szkołą ze szczególnym uwzględnieniem uczniów z kulturowego kręgu Romów", zatwierdzonego przez kuratora ds. oświaty miasta Bremy.

Rom Sinto Paul Steinbach-Marshall jako żołnierz podczas I wojny światowej z dwiema siostrzenicami. Dziewczynka po lewej została w 1944 przymusowo wysterylizowana z „powodów rasowych".
foto: Private collection/Photo archive of the Documentation and Cultural Center of German Sinti and Roma, Heidelberg


Do obydwu klas uczestniczących w projekcie uczęszczała młodzież wywodząca się z kulturowego kręgu Romów. W klasie IXa z tej grupy ludności pochodziło czworo z trzynaściorga uczniów. Obie grupy już od kilku lat pracowały w niemal niezmienionym składzie. Dlatego też część uczniów była ze sobą zaprzyjaźniona i rozmawiała również o sprawach bardzo osobistych.

Austriacka dziewczynka romska Sidonie Adlersburg (urodzona w 1933 w Styrii) została zamordowana w Auschwitz w 1943
foto: Documentation Archives of the Austrian Resistance, Vienna


Klasa IXa opracowała czytankę, a klasa pod kierunkiem Joachima Wolffa przygotowała prezentację przeźroczy na ten sam temat. Obie prace zostały zgłoszone na konkurs o nagrodę im. Harry'ego Gabckego dotyczący historii miasta i wspólnie zostały wyróżnione drugą nagrodą.

Romka Alma "Notschga" H. ze swoimi urodzonymi między 1929 a 1938 dziećmi pod koniec lat 30. w Monachium. 8 marca 1943 całą rodzinę aresztowano i deportowano do Auschwitz.
foto: Private collection/Photo archive of the Documentation and Cultural Center of German Sinti and Roma, Heidelberg


Sposób realizacji
Dla uczniów ważne było uzyskanie informacji „z pierwszej ręki". W tym celu najpierw przeprowadzono rozmowy z różnymi osobami:
- Jednego z uczniów poproszono, żeby opowiedział o swoich doświadczeniach zebranych „podczas podróży",
- Babcia innego ucznia, która przeżyła okres faszyzmu, zgodziła się udzielić wywiadu kilku uczniom'
- Ojciec kolejnego ucznia pracował w Stowarzyszeniu Romów w Bremerhaven.
Obie klasy odwiedziły siedzibę stowarzyszenia, gdzie miały możliwość rozmowy z członkami zarządu, wspólnie obejrzały dokumentację na temat faszyzmu i film o dzieciach z Mulfingen.



Deportacja Romów z Remscheid do Auschwitz, marzec 1943
foto: Historisches Zentrum Remscheid


Po tych rozmowach uczniom nasunęło się wiele pytań. Dotyczyły one przede wszystkim: pochodzenia Romów; prześladowań w okresie faszyzmu; życia Romów w dzisiejszych czasach, a szczególnie w Bremerhaven.

Rom Stanowski Winter. W 1941 został zwolniony z marynarki jako „nie-Aryjczyk", a później deportowany do Auschwitz.
foto: Documentation and Cultural Center of German Sinti and Roma, Heidelberg


Praca ze źródłami

Pierwszym krokiem było przejrzenie przez uczniów książek z biblioteki szkolnej, w której nie udało się znaleźć niczego na temat Romów.

Deportacja Romów z Remscheid do Auschwitz, marzec 1943
foto: Historisches Zentrum Remscheid


Podobny rezultat przyniosła wizyta w bibliotece miejskiej: wśród 32 000 książek, tylko jedna była poświęcona temu tematowi. Później uczniowie sięgnęli do wybranych tomów historii miasta i landu, w których udało się odnaleźć przynajmniej kilka informacji. Podobnie jak podczas kwerendy literatury fachowej i artykułów prasowych. Po napisaniu tekstów, wyszukaniu ilustracji i uporządkowaniu dokumentów, zwrócono się do członków zarządu Stowarzyszenia Romów z prośbą o sprawdzenie tekstów pod kątem ich poprawności merytorycznej. Uczniom udzielono odpowiednich wskazówek, także w kwestii prawidłowych sformułowań.

Deportowany romski chłopiec, maj 1940
foto: Bundesarchiv Koblenz


Zasadniczym celem dydaktycznym tej części lekcji było napisanie dialogu. Chodziło nam o to, żeby uczniowie nie pisali o ludziach, lecz skupili się na związanych z nimi faktach.

Podsumowanie procesu dydaktycznego
Opisany proces dydaktyczny pozostawił wyraźne ślady w życiu szkoły. Z inicjatywy klasy dziewiątej samorząd uczniowski zajął się analizą szkolnych leksykonów, zawierających dyskryminujące fragmenty na temat Romów. Po licznych konsultacjach, samorząd uczniowski zwrócił się do rady pedagogicznej z wnioskiem o zakupienie nowych leksykonów dla wszystkich klas szkoły im. Christiana Andersena. Wniosek został rozpatrzony pozytywnie. Poza tym, specjalnie dla uczestniczących w projekcie klas i zainteresowanych uczniów, odbyło się w szkole spotkanie autorskie z Michailem Krausnickiem, który przedstawiał fragmenty swojej książki pt. „Chcieliśmy być wolni".

Spojrzenie w przyszłość
Duże znaczenie dla motywacji i rezultatów osiągniętych przez uczestników projektu miało ich emocjonalne zaangażowanie. Uczniowie szczególnie mocno zaprzyjaźnili się z ojcem jednego z uczniów, reprezentującym Stowarzyszenie Romów oraz kobietą, która przeżyła obóz koncentracyjny. Ta osobista zażyłość, w połączeniu z poznawaniem materiałów źródłowych dotyczących historii miasta, uzmysłowiły uczestnikom projektu polityczno-społeczny kontekst dotyczący, zarówno aktualnych wydarzeń, jak i przeszłości. Romowie dyskryminowani są także dzisiaj, np. kiedy próbują znaleźć mieszkanie. Do dzisiaj też stoi „Carlsburg", miejsce osadzania aresztowanych w okresie faszyzmu. Został wprawdzie zaadaptowany na potrzeby wyższej uczelni, ale nadal można odwiedzać to „miejsce grozy". Obecnie znajduje się tam tablica pamiątkowa upamiętniająca ten okres.

Tekst dydaktyczny

wywiady ze świadkami historii, analiza leksyki, praca w bibliiotece i archiwum, wykonanie pracy na konkurs, badania historii lokalnej

Metodologia
historyczna wizja lokalna
montaż źródeł
warsztaty (praca grupowa pod kierunkiem trenera)
zbieranie relacji świadków (oral history)
badanie historii lokalnej
Tematy
Nazizm
Represje nazistowskie wobec ludności cywilnej
Obozy koncentracyjne
Ośrodki zagłady
Miejsca pamięci i upamiętniania