Witryna „Uczyć się z historii” to platforma publikacji
projektów edukacyjnych (realizowanych w szkołach i edukacji
pozaszkolnej z młodzieżą) poświęconych historii
Polski i jej sąsiadów w XX wieku oraz prawom człowieka
„Opowiedzcie nam...” — projekt oral history dotyczący okresu po Powstaniu Warszawskim 1944-45
Miejscowość / Region: Brwinów/Milanówek/Podkowa Leśna
Instytucja: Towarzystwo Przyjaciół Miasta Ogrodu Podkowa Leśna we współpracy z Towarzystwem Przyjaciół Brwinowa, Warszawskim Centrum Demokracji Lokalnej
Opiekun / Nadzór nad projektem: Magdalena Prosińska
Autorzy projektu: Magdalena Prosińska
Grupa wiekowa: licealiści
Udostępnij na Facebooku
Kontakt:

Magdalena Prosińska
mprosinska@wp.pl
www.otwarteogrody.pl

Uwagi wstępne

„Opowiedzcie nam...” to eksperymentalny dokumentacyjny, edukacyjny i badawczy projekt z zakresu lat okupacji ze szczególnym uwzględnieniem historii po Powstaniu Warszawskim, Exodusu ludności i historii Polskiego Państwa Podziemnego na terenie Brwinowa, Milanówka i Podkowy Leśnej. W ramach Projektu uczniowie z lokalnych szkół prowadzają wywiady ze świadkami historii lat 1944 - 1946. Ich rozmówcami są w pierwszej kolejności dziadkowie, członkowie rodzin i sąsiedzi, którzy pamiętają czas okupacji.

Projekt realizowany jest przez Towarzystwo Przyjaciół Miasta Ogrodu Podkowa Leśna we współpracy z Towarzystwem Przyjaciół Brwinowa, Warszawskim Centrum Demokracji Lokalnej. Odbywa się on we współpracy z Muzeum Powstania Warszawskiego, lokalnymi szkołami z terenu Podkowy Leśnej, Brwinowa i Milanówka, urzędami miast Podkowa Leśna, Brwinów i Milanówek, oraz organizacjami kombatanckimi z tych miejscowości. Finansowany jest z budżetów urzędów miast Podkowa Leśna, Brwinów i Milanówek oraz z dotacji przyznanej Fundacji Kronenberga i środków Firmy JJ.
  
Projekt Opowiedzcie Nam jest częścią projektu Otwarte Ogrody - Mały Londyn, realizowanego przez Warszawskie Centrum Demokracji Lokalnej (Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej) we współpracy z Muzeum Powstania Warszawskiego i urzędami miast Podkowa Leśna, Brwinów i Milanówek.
Projekt dokumentacji historii mówionej "Opowiedzcie nam..." jest integralna częścią przygotowań do Otwartych Ogrodów 2006.
  
Tematyka projektu
Miejscowości leżące na płd-zach. od Warszawy, na trasie linii EKD w czasach okupacji hitlerowskiej były miejscem schronienia dla uciekinierów z Warszawy i działaczy Polskiego Państwa Podziemnego. W trakcie i upadku Powstania Warszawskiego, ludność cywilna i oddziały Armii Krajowej zostały skierowane do obozu przejściowego w Pruszkowie. Wielu osobom udało się wydostać z Pruszkowa i przedostać do najbliższych miejscowości, które przed wojną były znane także jako letniska. Warszawiacy zapełnili Podkowę Leśną, Brwinów i Milanówek.

Liczba osób, która przebywała w tych miejscowościach wielokrotnie przewyższała dzisiejszą liczbę mieszkańców. W tych do niedawna głównie letniskowych miejscowościach kontynuowano bądź reaktywowano działalność instytucji państwowych i społecznych istniejących wcześniej w stolicy, która przestała istnieć. Stacje kolejki EKD zalepione były ogłoszeniami, kartkami z adresami przy pomocy, których, jak opisuje Stefan Korboński, mąż szukał żony, rodzice dzieci, i każdy w ogóle dawał o sobie znak życia. Tutaj przeniosły się szpitale ewakuowane z płonącej stolicy. Na ulicach spontanicznie pojawiły się bary, kawiarnie i bazary. Wśród cywilów opuszczających stolicę znajdowali się przedstawiciele Podziemia kontynuujący walkę. W Podkowie Leśnej Głównej funkcjonowała jedyna uratowana z Warszawy przez małżeństwo Zofii i Stefana Korbońskich, cywilna radiostacja zapewniająca łączność z rządem w Londynie. Do Podkowy, Milanówka i Brwinowa przeniósł się niemal cały aparat Państwa Podziemnego, działały departamenty i agendy Delegatury Rządu, który swą siedzibę miał w Londynie. Miejscowości, w których działała Delegatura rządu Generała Sikorskiego, która była wykonawcą i zwiadowcą - cieniem Rządu na Uchodźstwie, zyskały nieformalną nazwę Mały Londyn. Tu ukrywali się przywódcy partii politycznych tworzących Radę Jedności Narodowej, przebywał ostatni Delegat Rządu Londyńskiego na Kraj oraz legendarny dowódca Armii Krajowej Gen. Leopold Okulicki "Niedźwiadek" aż do momentu wywiezienia go na Proces Szesnastu do Moskwy, gdzie został zamordowany.
  
Po wojnie dygnitarze komunistyczni w odniesieniu do tego terenu nadal używali terminu "Mały Londyn", lecz w sposób pejoratywny, określając w ten sposób postawy wrogie w stosunku reżimu. Mieszkańcy Podkowy Leśnej, Brwinowa i Milanówka kontynuowali tradycje niepodległościowe, rozpoczęte przez ich rodziny i struktury Państwa Podziemnego. W latach powojennych tradycje niepodległościowe na tym terenie kontynuowali działacze Solidarności, idąc z duchem tych miejscowości, które od czasów wojny pozostały wrogie obcym reżimom. Renoma "Małego Londynu" nie była bez wpływu na politykę państwa komunistycznego, które hamowało rozwój inwestycji i nie zezwalało na budowę szkół. Również służby Bezpieczeństwa prowadziły tam wzmożoną działalność.
  
Dzisiaj nazwa "Małego Londynu" i historia, która była celowo tuszowana i fałszowana może zostać odtworzona i odtajniona. Znają ją nieliczni, głównie starsze pokolenie.
  
Organizacja projektu
Podczas projektu przeprowadzonych zostanie 20- 30 wywiadów ze świadkami historii. Wywiady rejestrowane są za pomocą dyktafonów, kamer filmowych, aparatów fotograficznych. Wywiady opublikowane będą na stronie WWW projektu oraz w wydawnictwach Towarzystwa Przyjaciół Miasta Ogrodu Podkowa Leśna i innych. Dokumentacja przeprowadzonych wywiadów zostanie zaprezentowana w postaci krótkiego filmu dokumentalnego podczas Europejskich Dni Dziedzictwa na terenie Podkowy Leśnej, Brwinowa i Milanówka 09.09.2006. Film będzie również wykorzystywany przez szkoły w celach edukacyjnych. Mamy nadzieję, że w przyszłości materiały będą zaczątkiem większego projektu dokumentacji historii mówionej na tym terenie, a także będą pierwszym krokiem do nakręcenia filmu dokumentalnego we współpracy z młodzieżą.

Tekst dydaktyczny

Przekazywanie przez starsze pokolenie młodszemu tradycji i opisów wydarzeń historycznych drogą ustną jest najstarszą metodą nauki i kształtowania tożsamości. Przez ponad 40 lat komunizmu historia Polskiego Państwa Podziemnego na terenie Podkowy Leśnej, Brwinowa i Milanówka, którą poszukujemy, została zatuszowana lub ...

Linki
Metodologia
historyczna wizja lokalna
zbieranie relacji świadków (oral history)
analiza filmu
badanie historii lokalnej
interpretacja dokumentów historycznych
Tematy
Polityka narodowościowa na terenach włączonych do Rzeszy
Życie codzienne okupowanych miast i wsi
Represje nazistowskie wobec ludności cywilnej
Walka zbrojna i opór społeczny