Witryna „Uczyć się z historii” to platforma publikacji
projektów edukacyjnych (realizowanych w szkołach i edukacji
pozaszkolnej z młodzieżą) poświęconych historii
Polski i jej sąsiadów w XX wieku oraz prawom człowieka
„Namalować zapomniane” — Żydowski pejzaż Olsztyna oczami uczniów Gimnazjum nr 5
Miejscowość / Region: Olsztyn
Instytucja: Gimnazjum nr 5 w Olsztynie
Opiekun / Nadzór nad projektem: Joanna Turkiewicz
Autorzy projektu: Joanna Turkiewicz — Współpracownicy: — Dyrekcja i nauczyciele z Gimnazjum nr 5, Iwona Liżewska, historyk sztuki (dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków), Maciej Konarski, wolontariusze z Klubu Integracji Społecznej w Olsztynie
Grupa wiekowa: gimnazjaliści
Udostępnij na Facebooku
Kontakt:

Joanna Turkiewicz
Stowarzyszenie Wspólnota Kulturowa "Borussia"
Kopernika 45
10-513 Olsztyn
Telefon: 89 534-00-26
Faks: 89 534-00-26
asiaturkiewicz@wp.pl
http://www.borussia.pl

Uwagi wstępne

Dzięki zorganizowanemu przez Stowarzyszenie Wspólnota Kulturowa „Borussia” projektowi młodzi mieszkańcy Olsztyna mogą poznać historię mieszkających w tym mieście przed wojną Żydów. Projekt pozwala młodzieży doświadczyć zmian, jakie zaszły w wielokulturowym charakterze miasta przez tragedię Holocaustu.

Dom Mendelsohna i cmentarz
Dom Mendelsohna i przylegający do niego, nieistniejący już cmentarz żydowski przy ulicy Zynadrama z Maszkowic, to ważne miejsce pamięci związane z nieistniejącą już społecznością żydowską w Olsztynie.
  
Unikalny Dom Przedpogrzebowy Gminy Żydowskiej wybudowano na początku XX wieku według debiutanckiego projektu Ericha Mendelsohna , architekta wywodzącego się ze środowiska olsztyńskich Żydów. Cmentarz, który według religii mojżeszowej jest miejscem nienaruszalnym do Dnia Sądu Ostatecznego (niezależnie od tego, w jakim stanie się zachował), założony został sto lat wcześniej. Oficjalnie zlikwidowano go na polecenie władz w latach 60-tych XX w. Od tamtej pory był traktowany jako zwykły park.

Dom Mendelsohna stoi do dziś. Do końca lat dziewięćdziesiątych funkcjonowała w nim filia Archiwum Państwowego. Obecnie budynek jest opustoszały a jego stan wymaga gruntownego remontu.
  
Olsztyńska Gmina Żydowska została zlikwidowana w 1942 roku, kiedy to w nieznanym do dziś miejscu hitlerowcy wymordowali wszystkich przedstawicieli olsztyńskich Żydów.

Projekt opierał się na koncepcji wykorzystania zaniedbanego terenu Domu Mendelssohna i cmentarza żydowskiego do zainspirowania dyskusji o historii miasta i pamięci o mieszkających w nim Żydach.
  
Jednym z elementów projektu był konkurs na prace plastyczne, przedstawiające wyobrażony przez uczniów wygląd cmentarza w przeszłości lub przyszłości. Konkurs ogłoszony został na początku maja 2006 roku przez nauczycielkę plastyki z Gimnazjum nr. 5 w Olsztynie.
  
W trakcie trwania konkursu uczniowie poznawali historię diaspory żydowskiej w swoim mieście. Zorganizowany 6 czerwca spacer „Śladami Olsztyńskich Żydów” odsłonił przed uczniami przeszłość miejsc związanych z żydowską kulturą. Przez kolejne tygodnie młodzi ludzie spotykali się ze świadkami historii i historykami, którzy odtwarzali obraz przedwojennego, wielokulturowego Olsztyna.
  
Każdy z uczestników projektu został również poproszony o przeprowadzenie wywiadu wśród członków rodziny, znajomych starszych osób i mieszkańców Olsztyna, pamiętających lata przedwojenne. Zebrane w ten sposób dane miały pomóc w zbudowaniu obrazu miasta przed katastrofą II Wojny Światowej i Holocaustu.
  
Pod koniec roku szkolnego uroczyście podsumowano konkurs i rozdano nagrody. W czasie trwania projektu prowadzona była dokumentacja fotograficzna. Przygotowane przez uczniów prace zostały zaprezentowane mieszkańcom Osiedla Grunwaldzkiego w Olsztynie, zbudowanego w okolicy dawnego cmentarza i Domu Mendelssohna. Od września 2006 roku będzie można oglądać je w Miejskiej Bibliotece Pedagogicznej.
  
Projekt był elementem działań rewitalizacyjnych przestrzeni dawnego żydowskiego cmentarza i domu pogrzebowego. Wydzierżawiony w 2005 roku przez Stowarzyszenie Wspólnota Kulturowa „Borussia” teren ma stać się wkrótce centrum kultury, miejscem dialogu środowisk twórczych i ośrodkiem upamiętniania wielokulturowej historii Olsztyna. Znajdzie się w nim biblioteka, archiwum oraz stała wystawa dotycząca postaci Mendelsohna.


Tekst dydaktyczny

Celem projektu było pokazanie uczniom wielokulturowego charakteru przedwojennego Olsztyna. W oparciu o badanie przeszłości Domu Mendelsohna i cmentarza żydowskiego uczestnicy zdobyli niezbędną wiedzę na temat historii lokalnej Gminy Żydowskiej, obyczajów żydowskich i doświadczenia Holocaustu.
  
Mamy nadzieję, że doświadczenie i wiedza, zdobyta ...

Dokumenty
Linki
Metodologia
historyczna wizja lokalna
badanie historii lokalnej
przygotowanie wystawy
wizyta w miejscu pamięci
wykonanie pracy na konkurs
Tematy
Prześladowania Żydów
Getta i Holokaust
Relacje narodowościowe w cieniu obu totalitaryzmów
Polacy – Niemcy
Represje sowieckie wobec ludności cywilnej