Witryna „Uczyć się z historii” to platforma publikacji
projektów edukacyjnych (realizowanych w szkołach i edukacji
pozaszkolnej z młodzieżą) poświęconych historii
Polski i jej sąsiadów w XX wieku oraz prawom człowieka
KL Ravensbrück – „Odzyskać z niepamięci - O tym nie można zapomnieć...”
Miejscowość / Region: Warszawa
Instytucja: Fundacja na Rzecz Kobiet – JA KOBIETA
Opiekun / Nadzór nad projektem: Fundacja na Rzecz Kobiet – JA KOBIETA
Autorzy projektu: Fundacja na Rzecz Kobiet – JA KOBIETA
Grupa wiekowa: grupa mieszana
Udostępnij na Facebooku
Kontakt:

Kuba Rudkiewicz, Jr.
Fundacja na Rzecz Kobiet – JA KOBIETA
Szpitalna 5 lok. 5
00-031 Warszawa
tel. 694 451 604
e-mail: fundacja-jakobieta@o2.pl
www.kobieta50plus.pl

Uwagi wstępne

Opis projektu obejmuje następujące kwestie: historię projektu, historięobozu koncentracyjnego KL Ravensbrück, informacje o realizatorach, opis problemu przed podjęciem działań, cele i plan działań prowadzących do ich realizacji, metody podjętych działań, sukcesy – trwałe efekty projektu i podjętych w jego ramach działań, plany na przyszłość, listę partnerów i organizacji, które na przestrzeni lat brały czynny udział, w zachowaniu pamięci o KL Ravensbrück. 

Historia

Projekt „Odzyskać z niepamięci - KL Ravensbrück” prowadzony jest nieprzerwanie (pod różnymi nazwami) od 2004 roku. W wyniku pierwszych spotkań byłych więźniarek, z młodymi wolontariuszami, powstała wówczas pierwsza publikacja pt. „Odzyskać z niepamięci”, wydana przez Fundację na Rzecz Kobiet - JA KOBIETA. Ideą projektu jest zachowanie od zapomnienia ofiar i historii hitlerowskiego obozu
koncentracyjnego dla kobiet KL Ravensbrück. 

Obóz działał w latach 1939-45 przez jego piekło przeszło 132 tys. kobiet 28 narodowości, zginęło około 92 tys., w tym ok. 40 tys. Polek. Więźniarki były wykorzystywane do prac niewolniczych, na rzecz firm niemieckich, poddawano je torturom psyhicznym i fizycznym, przeprowadzano zbrodnicze doświadczenia pseudomedyczne – w większości na młodych Polkach. 

Operacjom kostnym i mięśniowym poddano 86 więźniarek, w tym 74 Polki, więźniarkom wstrzykiwano też bakterie. Wyzwolenie obozu przez Armię Czerwoną niosło ze sobą kolejne cierpienia i rażące przykłady łamania praw człowieka.

Celem naszych działań jest promocja praw człowieka i jednostki, w kontekście jednego z najtragiczniejszych przykładów ich łamania w historii ludzkości. Także działanie na rzecz przeciwdziałania dyskryminacji ze względu na wiek i płeć. Kieruje nami potrzeba upowszechniania przemilczanej historii i martyrologii kobiet KL Ravensbrück. W podejmowanych działaniach pokazujemy, ku przestrodze dla żyjących i przyszłych pokoleń, że taki dramat nie powinien nigdy więcej się powtórzyć. Dramat który człowiek zgotował człowiekowi. 

Historia obozu koncentracyjnego KL Ravensbrück dotknęła bezpośrednio - najbliższe nam osoby, były więźniarkami KL Ravensbrück. Znalazły się tam po Powstaniu Warszawskim. Nasze działania biorą się z potrzeby serca – jesteśmy częścią tej społeczności Kobiet, to nasze Babcie, Mamy, Ciocie, Teściowe, Przyjaciółki... Wszystkie one doświadczyły traumy pobytu w KL Ravensbrück. Jednocześnie były i są to kobiety zdeterminowane w swoim przyznawaniu się do polskości, w walce o polskość, w walce o tożsamość naszego narodu, i prawo jednostki do wolności. Działamy po to żeby zachować od zapomnienia wspomnienia naocznych Świadków Historii/Świadków Czasu.

Archiwizujemy efekty naszych działań dla przyszłych pokoleń - nie tylko Polaków. Poprzez działania dt. polskiej historii chcemy praktycznie stosować/wdrażać ideę solidarności międzypokoleniowej, a także solidarności między kobietami, jak również uczyć tolerancji i ważności praw człowieka, w kontekście jednego z najtragiczniejszych przykładów ich łamania, w historii ludzkości.

Ważna jest dla nas tożsamość historyczna, chcemy poznać się nawzajem i zrozumieć problemy, powody podejmowania decyzji, chcemy dowiedzieć się „skąd pochodzimy”. Pokazać, zwłaszcza młodemu pokoleniu, jak fascynujące rzeczy mają do powiedzenia osoby starsze i walczyć z stereotypowym postrzeganiem seniorów. 

Projekt realizujemy w szczególności dla żyjących Świadków Historii, ich rodzin, bliskich, zmarłych Ravensbruczanek. Ludzi wrażliwych, dla których tożsamość historyczna jest ważna - do młodych i do starszych, kobiet i mężczyzn. Polaków i innych ofiar represji nazistowskich. Polonii, mieszkańców różnych krajów dotkniętych lub/i zainteresowanych tematem. Potencjalnych wolontariuszy, w 
każdym wieku, chcących zaangażować swój czas na rzecz intensywnej realizacji projektu.

Adresatem projektu są osoby zainteresowane kształceniem świadomości obywatelsko-politycznej w m.in. instytutów naukowych, muzeów, nauczycieli, metodyków nauczania. Instytucji polskich i międzynarodowych, organizacji pozarządowych, osób indywidualnych, które zainteresowane są współpracą. Celem projektu jest propagowania idei, tworzenia projektów i publikacji na temat zanikającej pamięci.

Zaplanowane działania:
- Prace nad uchwaleniem ustawy o dniu pamięci, spotkania z politykami i instytucjami, współpraca przy tworzeniu ustawy.
- Dotarcie do byłych więźniarek, które są żywymi świadkami historii, spotkania indywidualne i grupowe, nagrania wywiadów, audio i video, archiwizacja zdjęć i wspomnień.
- Edukacja młodzieży na drodze dialogu międzypokoleniowego - poprzez spotkania z więźniarkami, spotkania edukacyjne, debaty, projekty specjalne.
- Zaangażowanie nauczycieli i uczniów we wspólną pracę nad projektem i spotkania z byłymi więźniarkami.
- Wydawnictwo – opracowanie i publikacja wydawnictw upamiętniających i kultywujących pamięć o ofiarach obozu, oraz martyrologii więźniarek.
- Prace nad stworzeniem muralu/murali w przestrzeni miejskiej, w celu budowania masowej świadomości historii obozu koncentracyjnego KL Ravensbrück

Przeprowadzone Działania.
Realizacja działań pokazujących solidarność międzypokoleniową, międzynarodową i między kobietami (współpraca młodego pokolenia ze starszymi) – spotkania byłych więźniarek z młodzieżą. Nagrywanie wywiadów z byłymi Ravensbruczankami – oral history.
Zainicjowanie i współpraca przy realizacji projektu „O tym nie można zapomnieć… - spotkania z kobietami, które przeszły piekło Ravensbrück” razem z Instytutem Pamięci Narodowej. W 2014 r. IPN rozszerzył projekt na inne obozy koncentracyjne i łagry.

Działanie polegające na zorganizowaniu spotkań, pomiędzy uczniami szkół oraz ich nauczycielami a świadkami historii – byłymi więźniarkami KL Ravensbrück. Od 2010 roku seria spotkań z byłymi więźniarkami, podczas których uczniowie wraz z ich nauczycielami przeprowadzają wywiady, rejestrowane kamerami video. Działania te odbywają się pod skrzydłami IPN.

Po pierwszej wspólnej akcji z IPN, w 2010 roku zainteresowanie uczniów, oraz nauczycieli okazało się tak duże, że od tego czasu odbywa się ona co roku, a ilość zgłaszanych wywiadów wymusiła formułę konkursu i selekcji najlepszych dzieł. Współpraca w zakresie edukacji publicznej z Instytutem Pamięci Narodowej - obejmuje również spotkania seminaryjne, w Centrum Edukacyjnym IPN im. Janusza Kurtyki „Przystanek Historia”. W ramach współpracy przeprowadzono również serię grupowych spotkań z młodzieżą i innymi zainteresowanymi tematem Ravensbruck. 

Dzięki spotkaniom możliwa jest edukacja historyczna, jak również zbudowana została platforma międzypokoleniowa, która ma na celu kontynuowanie dialogu dotyczącego praw człowieka, w kontekście naszej wspólnej historii i przyszłości. Wszystkie nasze działania mają również na celu wzmacnianie autorytetu osób starszych poprzez organizowanie debat publicznych, spotkań dyskusyjnych ze Świadkami Historii/ byłymi Ravensbruczankami.

Mechanizm budowania i wzmacniania autorytetu byłych więźniarek, jak również wszystkich osób starszych poprzez pokazanie ich jako Świadków Historii, osób bogatych w życiowe doświadczenia i które mogą wiele przekazać młodszym pokoleniom.

Kolejny zakres naszych działań stanowi organizacja wystaw, przedstawień, nagrywanie filmów, koncertów, tworzenie muzyki, poszukiwanie aspektu psychologicznego i historycznego w edukacji przez kulturę. Postawienie nacisku na nowoczesne formy przekazu audio-wizualnego, w celu szerszego i skuteczniejszego dotarcia do jak największego grona odbiorców.

Ważny jest dla nas kontakt z organizacjami niemieckimi – pogłębienie dialogu. Organizacja corocznego wyjazdu zainteresowanych osób na obchody pamięci KL Ravensbrück, w Niemczech.

Pomoc w zorganizowaniu wyjazdu dla osób zainteresowanych, oraz opieki nad byłymi więźniarkami w drodze i na miejscu, w zakresie – przejazd, zakwaterowanie na miejscu.

Kolejny etap naszej działalności, to spotkania i podjęcie dialogu z instytucją Rzecznika Praw Obywatelskich, w celu organizacji przez Urząd Rzecznika seminarium - z okazji 65 rocznicy wyzwolenia obozu w Ravensbrück. Działanie polegało na serii spotkań i wypracowaniu wspólnej strategii z urzędem Rzecznika w celu jak najsprawniejszej realizacji celów projektu, oraz wypracowaniu modelu wspólnych działań w przyszłości.

W celu budowania powszechnej świadomości historii KL Ravensbruck, część naszych działań skierowana jest w stronę przestrzeni miejskiej. Zależy nam na dotarciu do osób młodych poprzez wykorzystanie nowoczesnych środków przekazu, nowe formy. Efektem tych działań jest m.in. Projekt Spotkanie międzypokoleniowe – Mural KL Ravensbrück, zakończony debatą publiczną „Między sztuką a historia – Mural KL Ravensbrück”. 

W ramach realizacji projektu odbyła się także seria spotkań międzypokoleniowych - m.in. warsztaty, seminaria, spacery śladami historycznych, warszawskich murali oraz prace mające na celu stworzenie projektu i docelowo odsłonięcie muralu upamiętniającego ofiary KL Ravensbrück. Wielozakresowe działania polegające na znalezieniu artysty, który stworzy mural, partnerów którzy umożliwią realizację projektu, miejsc zainteresowanych przekazaniem powierzchni pod mural, jak również publicznej debaty o KL Ravensbrück, pamięci historycznej i jej kultywacji w przestrzeni miejskiej.

Trwałe efekty projektu:
- 2004 – powstanie pierwszej publikacji „Odzyskać z Niepamięci”, zbiór wywiadów, rozmów z Ravensbruczankami, opatrzone ich fotograficznymi portretami jako zaczątek kolejnych relacji i w różnych tłumaczeniach.
- 23 kwietnia 2010 r. ODZYSKAĆ z NIEPAMIĘCI - seminarium zorganizowane przez Rzecznika Praw Obywatelskich - 65 rocznica wyzwolenia obozu w Ravensbruck
- 30 marzec 2011 - Uchwała Senatu dotycząca pamięci ofiar obozu KL Ravensbrück, seminarium naukowe zorganizowane przez Senat RP
- W 2011 JA KOBIETA rozpoczęła realizację projektu „O tym nie można zapomnieć… - spotkania z kobietami, które przeszły piekło Ravensbrück”, razem z Instytutem Pamięci Narodowej, w 2014 r. IPN rozszerzył projekt na inne obozy koncentracyjne i łagry.
- W 2011 fundacja stworzyła blog poswięcony tematyce Ravensbruck - http://ravensbruckpl.blogspot.com/
- Marzec 2012 – publikacja DVD „O tym nie można zapomnieć… - spotkania z kobietami, które przeszły piekło Ravensbrück” – wywiady z byłymi więźniarkami nagrane przez uczniów szkół biorących udział w spotkaniach, które odbyły się w ramach projektu.
- Kwiecień 2012 roku – premiera sztuki teatralnej przygotowanej wspólnie, z Instytutem Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego, z udziałem licealistek oraz członkiń "Klubu Kobiet z Ravensbrück".
- 28 Kwiecień 2014 – odsłonięcie muralu KL Ravensbrück, podczas seminarium zorganizowanego przez Liceum Ogólnokształcące im. Lajosa Kossutha na warszawskim Ursynowie – autorka muralu Anna Monika Koźbiel.

Projekt w mediach – linki do relacji

Plany na przyszłość.
- Kontynuowanie rozpoczętych projektów
- „Spotkania z historia” przy współpracy z IPN
- Debaty i dyskusje przy współpracy z FPPP
- Współpraca z Urzędem Rzecznika Praw Obywatelskich
- Stworzenie i odsłonięcie kolejnych murali
- Stworzenie strony internetowej dedykowanej ofiarom obozu KL Ravensbrück
- Udział w obchodach rocznicowych w Polsce i w Niemczech
- Stały kontakt z pozostałymi przy życiu byłymi więźniarkami
- Powołanie Rady Programowej międzynarodowych obchodów 70. wyzwolenia KL Ravensbrück, które odbędą się w 2015r.

Twórcy i partnerzy projektu:
- Istniejący od 1946 r. Klub Byłych Więźniarek Obozu Koncentracyjnego Ravensbrück
- Fundacja na Rzecz Kobiet – JA KOBIETA – Hanna Nowakowska - inspirator i prowodyr działań mających na celu zachowanie pamięci o KL Ravensbrück. Fundacja JA KOBIETA jest zaangażowana we wszystkie działania i projekty związane z KL Ravensbrück, jako inicjator, oraz organizator, lub w niektórych przypadkach współorganizator projektów.
- Fundacja Mecenat Sztuki – Elżbieta Sęczykowska – od roku 2010, jedna z pierwszych organizacji pozarządowych, współorganizator projektu.
- Komisja Praw Człowieka, Praworządności i Petycji Senatu RP
- IPN – Instytut Pamięci Narodowej – stały partner i promotor projektu od 2010 roku
- Przystanek Historia – Centrum Edukacyjne IPN zajmujące się promocją historii i edukacją publiczną – partner projektu od 2010 roku
- FPPP - Fundacja Polskiego Państwa Podziemnego – Partner projektu „Spotkanie międzypokoleniowe – Mural KL Ravensbrück” w roku 2013
- Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży
- Miasto Stołeczne Warszawa
- Urząd Rzecznika Praw Obywatelskich
- Rzecznik Praw obywatelskich – Św. P. dr. Janusz Kochanowski
- Portal społecznościowy www.kobieta50plus.pl
- Międzynarodowy Motocyklowy Rajd Katyński
- Stowarzyszenie „Wizna 1939”
- Liceum Ogólnokształcące im. Lajosa Kossutha w Warszawie, Ursynów
- Lubelskie Muzeum Oddział Martyrologii "Pod Zegarem”
- Eksperci, artyści i osoby prywatne zaangażowane w działania upamiętniające ofiary KL Ravensbrück FOTOARCHIWUM PROJEKTU – 
FUNDACJA - JA KOBIETA

30 marzec 2011 r. ODZYSKAĆ z NIEPAMIĘCI - Seminarium zorganizowane przez Senat RP - 66 rocznica wyzwolenia obozu w Ravensbruck

Finał konkursu - „O tym nie można zapomnieć… - spotkania z kobietami, które przeszły piekło Ravensbrück” organizowanego razem z Instytutem Pamięci Narodowej,

rok 2012 Mural KL Ravensbrück, Liceum Ogólnokształcące im. Lajosa Kossutha, na warszawskim Ursynowie. 
Autorka muralu - Anna Monika Koźbiel.

Kwiecień 2012 roku – premiera sztuki teatralnej przygotowanej wspólnie, z Instytutem Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego, z udziałem licealistek oraz członkiń "Klubu Kobiet z Ravensbrück"
Obchody rocznicy wyzwolenia obozu KL Ravensbruck, Ravensbruck, Niemcy, 

rok 2013 „Między sztuką a historia – Mural KL Ravensbrück” – Spotkania międzypokoleniowe.

KL Ravensbrück – „Odzyskać z niepamięci - O tym nie można zapomnieć...”

Tekst dydaktyczny
Przed 2004 rokiem wiedza o obozie KL Ravensbrück i jego byłych więźniarkach, ograniczała się w Polsce prawie wyłącznie do osób bezpośrednio dotkniętych jego koszmarem. Byłe więźniarki były pozostawione samym sobie, bez oficjalnego narodowego dnia pamięci i jakichkolwiek obchodów rocznicowych.

Z uwagi na pochodzenie ...
Tematy
Nazizm
Okupacja niemiecka
Ravensbrück