Witryna „Uczyć się z historii” to platforma publikacji
projektów edukacyjnych (realizowanych w szkołach i edukacji
pozaszkolnej z młodzieżą) poświęconych historii
Polski i jej sąsiadów w XX wieku oraz prawom człowieka
„My pamiętamy, a Wy?” – kultura pamięci w dzisiejszej Rosji
Miejscowość / Region: Perm
Instytucja: Młodzież–Memoriał (Perm), Forschungsstelle Osteuropa (Centrum Badawcze - Europa Wschodnia)
Opiekun / Nadzór nad projektem: Młodzież–Memoriał (Perm), Forschungsstelle Osteuropa (Centrum Badawcze - Europa Wschodnia)
Autorzy projektu: Młodzież–Memoriał (Perm), Forschungsstelle Osteuropa (Centrum Badawcze - Europa Wschodnia)
Grupa wiekowa: studenci
Udostępnij na Facebooku
Kontakt:

Forschungsstelle Osteuropa an der Universität Bremen
Klagenfurter Straße 3
D-28359 Bremen
Niemcy

Młodzież–Memoriał
614070, Perm / Пермь,
ul. Krupckoj 40
Rosja
Теl. (342) 282-54-42
E-mail: pmem@yandex.ru
http://volonter59.ru/

Uwagi wstępne

Latem 2009 roku Młodzież–Memoriał (założony przez oddział permski „Memoriału”) i Forschungsstelle Osteuropa (Centrum Badawcze – Europa Wschodnia) zorganizowały podróż badawczą śladami terroru stalinowskiego w regionie permskim, w której wzięli udział studenci i młodzi naukowcy niemieccy i rosyjscy. Uczestnicy odwiedzili wybrane miejsca pamięci, które były częścią sowieckiego systemu obozów. Nadia Douglas, uczestniczka wyprawy, dzieli się swoimi wnioskami na temat kultury pamięci we współczesnej Rosji i jej znaczenia dla życia społecznego.
Projekt pochodzi z partnerskiego portalu: „Lernen aus der Geschichte”.

Co skłania narody do wspominania wypartych, ciemnych stron ich własnej historii? – Tą podstawową kwestią zajmują się obecnie najmłodsze pokolenia w Rosji i Niemczech. Odpowiedzialność za przeszłość przekazuje się z pokolenia na pokolenie, tak samo jak zadanie analizowania przeszłości oraz jej odświeżanie. Pamięć zbiorowa to nie statyczna instalacja, która da się zacementować poprzez przekaz na lekcjach historii i organizowane państwowe dni pamięci. Nie, to żywy proces, który wymaga ciagłej inicjatywy, którego motywacje są analizowane i który jest kształtowany przez każde społeczeństwo ciągle na nowo.

Kultura pamięci we współczesnej Rosji zmienia się odpowiednio do historycznych zmian w kraju i zmian zbiorowej świadomości historycznej. Świadomość historyczna młodych ludzi tworzy się nie tylko w ramach lekcji historii, ale także np. podczas wizyt w muzeach. Muzea są miejscem pamięci, której doświadczyć można w rzeczywistości, są sensownym uzupełnieniem i katalizatorem kultury pamięci. W jaki sposób może miejsce pamięci spełnić tak odpowiedzialne zadanie? Jakie formy (re-) prezentacji przeszłości powinny zostać wybrane? I jak miejsce pamięci może się rozwijać w zależności od istniejącej świadomości historycznej ?

              

W Rosji młodzi Niemcy byli zmuszeni przynajmniej częściowo zrewidować swoje wyobrażenia o pracy nad przeszłością i oczekiwania wobec miejsc pamięci oraz własne rozumienie pojęcia „obóz”. W Niemczech za obozy uznaje się najczęściej tylko obozy koncentracyjne i miejsca zagłady, natomiast w Rosji są to najczęściej kolonie karne i obozy pracy, tzn. więzienia. Te obozy, tworząc cały system stalinowskiego "gułagu" stały się miejscami niezwykłych zbrodni. Także obecnie, częścią rzeczywistości rosyjskiej są istniejące obozy, nazywane „Цона” (zona).

Uczestnicy wyprawy zobaczyli różne dawne obozy polityczne, tzn. miejsca kary i pracy przymusowej głównie dla więźniów politycznych. W okolicach miasta Perm znajduje się miejsce pamięci Perm-36 (Memorial’nyj Muzei političeskich repressij), który jest jedynym muzeum guagu na byłym sowieckim terytorium. To autentyczne miejsce, przez które można poznać  tzw. obóz naprawczy poprzez pracę nr 6 (działał od 1946 do 1972), choć na tym terenie był obóz zarówno przed 1946 jak i po 1972. Oprowadzający bardzo podkreślają autentyczność pomieszczeń (baraków). Jednakże prawie wszystkie eksponaty to rekonstrukcje.  

W tym miejscu widać, jak duże znaczenie (jeżeli chodzi o odziaływanie tego miejsca) ma wiedza i oczekiwania odwiedzających. Ktoś, kto nie wie nic o historii miejsca, chce się dowiedzieć „jak było kiedyś”, potrzebuje wrażeń wizualnych. Odwiedzający mający dużą wiedzę na temat wydarzeń w przeszłości nie oczekują inscenizacji, ale bodźców do refleksji, przestrzeni do własnych przemysleń. W związku z tym pedagodzy muzealni i kuratorzy muzeum nie mają łatwego zadania przy wyborze form prezentacji historii. Zrekonstruowany obóz Perm-36 jest miejscem, gdzie przekazywana jest wiedza na temat tego „jak było kiedyś”. Poddaje się w wątpliwość, czy jest to miejsce pamięci, upamiętnienia i refleksji. 

Odwiedzający muzea w Rosji, oglądając różnorodne metody pracy nad historią Rosji, dochodzą jednak do wniosku, że wszystkie one są ważne i mają rację bytu. Potrzeba muzeum, które przekazuje wiedzę poprzez inscenizację i interakcję - tak, aby możliwe było zrozumienie. Aby zmieniać świadomość nie wystarczy "nauczać", a zwłaszcza "pouczać"  poprzez „prawdę absolutną”. Nie można także wymuszać zmian poglądów przesadną emocjonalizacją historii.

Potrzeba także muzeum, które przedstawia oryginalne ślady historii i pozostawia przestrzeń do jej interpretacji i przemyśleń. Taką przestrzeń odnajdują odwiedzający na terenie byłego obozu dla więźniów politycznych „Stvor”, który nie jest muzeum, a raczej miejscem pamięci znajdującym się z dala od jakiejkolwiek cywilizacji. Na jednym z murów tego obozu jest napis „мы помним, а вы?” (My pamiętamy, a Wy?). Ten apel jest także zaproszeniem do rozmowy. Wychodzi on prawdopodobnie od przedstawicieli młodej generacji, która chce przerwać milczenie rodziców.

Ta generacja musi się pospieszyć. W Rosji i Niemczech, jak wszędzie indziej, wielu byłych więźniów (szczególnie z czasu II wojny) już właściwie umarło. Dlatego młodzi ludzie mają coraz mniej możliwości spotkać się bezpośrednio z historią. Także te miejsca zmieniają się z czasem, a wydarzenia są coraz mniej zrozumiałe. Dlatego też zmienia się motywacja dla kultywowania pamięci o przeszłości: już nie jest najważniejsze odtworzenie minionych wydarzeń, a refleksja na temat współczesnego postrzegania tamtych wydarzeń i ewentualnie umiejętnośc zobaczenia paraleli pomiędzy przeszłością a teraźniejszością. 

Ażeby ta interpretacja miała miejsce ludzie jako jednostki muszą się cieszyć wolnością, by sami mogli wyrabiać sobie opinie o przeszłości i sami interpretować historię. Taka kultura pamięci może być niezależna i nie ulegać wpływowi instrumentalizującej polityki historycznej. Muzea i miejsca pamięci odgrywają bardzo ważną rolę, gdyż zachęcają do dialogu, rozwijają się i w ten sposób same znajdują się w procesie historycznym.

(ak)

Tekst dydaktyczny

Studenci z Rosji i Niemiec odwiedzali miejsca pamięci, które były częścią sowieckiego systemu obozów (Gułagu) w regionie permskim w Rosji, i analizowali współczesną kulturę pamięci w Rosji. 

Metodologia
badanie historii lokalnej
badania w miejscach pamięci / miejsc pamięci
dyskusja
Tematy
Łagry
Represje sowieckie wobec ludności cywilnej
Formy upamiętniania
Muzea