Witryna „Uczyć się z historii” to platforma publikacji
projektów edukacyjnych (realizowanych w szkołach i edukacji
pozaszkolnej z młodzieżą) poświęconych historii
Polski i jej sąsiadów w XX wieku oraz prawom człowieka
Artykuły

Rosja — Polska. Jak powinniśmy pamiętać naszą przeszłość?

Udostępnij na Facebooku

Autor: Irina Karacuba

II seminarium w ramach projektu „Klioterapia – zgłębianie historii w przestrzeni postsowieckiej jako droga do zrozumienia i współpracy” było poświęcone stosunkom polsko-rosyjskim oraz wzajemnemu postrzeganiu się obu narodów na polu pamięci historycznej.
Tekst pochodzi z parterskiej strony „Uroki istorii".

Rosja — Polska. Jak powinniśmy pamiętać naszą przeszłość? 

(II seminarium z cyklu „Klioterapia”. Przykład powstania warszawskiego i doświadczenia Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej)
Międzynarodowe seminarium odbyło się w dniach 18-19 października 2010 w Moskwie a zorganizowane zostało przez Klub Regionalnego Dziennikarstwa „Iz pierwych ust” przy wsparciu Instytutu Społeczeństwa Otwartego – fundacji George’a Sorosa. Jego pełny tytuł brzmiał: „Rosja — Polska. Jak najlepiej możemy rozumieć i pamiętać naszą przeszłość? Jak sprawić, aby jej recepcja stanowiła pomost, a nie ścianę pomiędzy krajami i jak zakończyć wojnę na pamięć? Przykład powstania warszawskiego 1944 roku i doświadczenia Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej”.

Rosyjski odpowiednik naszego portalu Uroki Istorii opublikowały pełny stenogram tego spotkania. Tłumaczenie debaty na język polski jest dostępne tutaj w formie pliku pdf.

Podstawowym celem seminarium była próba stworzenia przestrzeni dialogu pamięci historycznych współczesnych społeczeństw Rosji i Polski o tak trudnych wydarzeniach, jak powstanie warszawskie 1944 roku i doświadczenia socjalistycznej Polski.

Główni uczestnicy seminarium – nauczyciele, dziennikarze, studenci – codziennie stykają się z różnego rodzaju manipulacją pamięci historycznej, szczególnie ze strony władz w ramach tak zwanej „polityki historycznej” – poprzez państwowe i społeczne kampanie, święta, ceremonie, tworzenie miejsc pamięci, muzeów, pomników, memoriałów, wydawanie podręczników itd. Niejednokrotnie wszystkie te działania prowadzą do jeszcze większego napięcia w relacjach społecznych, nie sprzyjają dialogowi i wzajemnemu zrozumieniu. Rażącymi przykładami takich posunięć są: we współczesnej Rosji wprowadzenie wątpliwego święta 4 listopada o wyraźnie antypolskim i nacjonalistycznym zabarwieniu, a we współczesnej Polsce – różnorakie projekty partii „Prawo i Sprawiedliwość”. Organizatorom zależało na wniesieniu swojego niewielkiego wkładu w przezwyciężenie takiego stanu rzeczy.

Aby tego dokonać, należało przede wszystkim wzajemnie się wysłuchać, tj. pozwolić stronom – uczonym, ekspertom, działaczom społecznym, nauczycielom i dziennikarzom – na przedstawienie w sposób wyczerpujący swoich głównych argumentów. Dokonano tego podczas sesji polskiego historyka, stałego przedstawiciela Polskiej Akademii Nauk przy Rosyjskiej Akademii Nauk (RAN), prof. Mariusza Wołosa („Powstanie warszawskie 1944 r. w polskiej pamięci historycznej”) i jego rosyjskiego kolegi, pracownika naukowego Instytutu Historii Rosyjskiej RAN prof. Władimira A. Niewieżyna („Powstanie warszawskie 1944 r. we współczesnej rosyjskiej historiografii”). Profesorowie zaznajomili publiczność z głównymi faktami i materiałem historiograficznym, wypowiedzieli się na temat kwestii spornych i problemów, rozjaśnili sposoby upamiętnienia wydarzeń, odpowiedzieli na liczne pytania. Zainteresowanie publiczności skupiało się przede wszystkim na ocenie roli i konsekwencji powstania dla dalszych losów państwa polskiego oraz na stosunku Stalina do tych wydarzeń oraz roli armii sowieckiej latem i jesienią 1944.

Sesja z udziałem pracownika naukowego Muzeum Powstania Warszawskiego Mikołaja Wójcika uzupełniła obraz współczesnej polskiej „polityki pamięci”, szczególnie poprzez analizę głównych kierunków działalności muzeum i ich wizualizację. Teleprzekaz z Warszawy został uzupełniony opowieścią obecnej na seminarium pracownicy Instytutu Adama Mickiewicza – Leny Dąbkowskiej.

Wieczorem, w ramach programu kulturalnego, odbyła się i dyskusja wokół filmu Andrzeja Wajdy „Kanał” (1956), poświęconego powstaniu warszawskiemu (słowo wstępu wygłosił – Denis Wiren, pracownik Instytutu Polskiego w Moskwie). Główni bohaterowie i treść filmu, jego szekspirowski tragizm i artystyczny minimalizm wywarły głębokie wrażenie na uczestnikach, o czym wielu z nich mówiło zarówno po filmie, jak i nazajutrz.

W drugim dniu seminarium omawiano trudne, ale bardzo aktualne problemy zrozumienia oraz oceny socjalistycznego dziedzictwa w Polsce i Rosji, metody jego upamiętnienia, sposoby i efekty dekomunizacji, problem polskiego sprzeciwu itd. Wypowiedzi ekspertów w zakresie problematyki socjalistycznej Polski, pracowników naukowych Instytutu Słowianoznawstwa oraz Instytutu Informacji Naukowej w zakresie Nauk Społecznych (W. W. Wołobujew, A. F. Noskowa i L. S. Łykoszyna) były poświęcone licznym aspektom powojennej polskiej historii, zaś komentarze profesora Rosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego Leonida Gorizontowa i Leny Dąbkowskiej – ocenie i porównaniu polskiej i rosyjskiej pamięci historycznej, odnoszącej się do tego okresu.

Albina F. Noskowa, jako członek Polsko-Rosyjskiej Komisji do Spraw Trudnych, opowiedziała o historii już blisko dziesięcioletnich prac przy pokonywaniu „ciemnych pytań i białych plam” w stosunkach pomiędzy historykami i archiwistami w obu krajach. Uczestnicy seminarium zadawali wiele pytań i często zabierali głos, przy czym w centrum uwagi znalazły się, z jednej strony kwestia stworzenia wspólnego rosyjsko-polskiego podręcznika historii dla młodzieży szkolnej, z drugiej – omówienie konieczności i możliwości złożenia wzajemnych przeprosin, okazania skruchy.

Kończący seminarium „okrągły stół”, który trwał ponad dwie godziny, umożliwił wszystkim uczestnikom seminarium dokładniejsze sformułowanie i dodatkowe wyjaśnienie swoich stanowisk. Dyskusja była wystarczająco emocjonująca i na tyle pożyteczna, aby osiągnąć główny cel – wzajemne wysłuchanie i zrozumienie.

Na stronie rosyjskiej dostępne są stenogramy (po rosyjsku) wszystkich wystąpień uczestników i dyskusji: http://www.urokiistorii.ru/memory/conf/1258

Tłum. Kamila Laśkiewicz
(pg)

Portal „Uroki Istorii

Czy wiesz, że...
Dzięki prowadzonemu przez Ośrodek KARTA projektowi CATL biblioteki gminne staną się podstawą funkcjonowania społecznych archiwów. Ich tworzenie umożliwi ocalenie, wirtualizację i upowszechnienie zagrożonych zasobów lokalnej historii i tradycji. CATL powstają w ramach ...