Witryna „Uczyć się z historii” to platforma publikacji
projektów edukacyjnych (realizowanych w szkołach i edukacji
pozaszkolnej z młodzieżą) poświęconych historii
Polski i jej sąsiadów w XX wieku oraz prawom człowieka
Artykuły

„Koniec bibliotek?” – sprawozdanie z konferencji

Udostępnij na Facebooku

Autor: Uwe Jochum, Biblioteka Uniwesytecka w Konstancji

W dn. 22–23 kwietnia 2010 odbyła się w Gotha (Niemcy) konferencja analizująca wpływ procesów digitalizacji na funkcjonowanie bibliotek i ich pozycję w społeczeństwie.

Przeważająca większość bibliotekarzy nie tylko z Niemiec jest przekonana, że tylko wykorzystanie potencjału Internetu pozwoli bibliotekom zapobiec przeistoczeniu się w przestarzałe instytucje (faktycznie już o charakterze muzealnym) udostępniające jedynie drukowane publikacje.

Osią tej strategii ma być transformacja bibliotek w centra informacji, w których użytkownik korzystać będzie mógł z rozmaitych źródeł wiedzy niezależnie od ich formy (drukowane publikacje, zdigitalizowane materiały, bezpośredni dostęp do baz danych czasopism itp.). Wdrażanie takiego modelu wymaga jednak odpowiednio dynamicznej polityki digitalizacyjnej: cyfryzacja zwiększa dostępność publikacji i obniża koszty ich udostępniania.

Jednak ten proces może mieć także swoje negatywne strony. W swoim wystąpieniu o „końcu bibliotek” Uwe Jochum (Biblioteka Uniwersytecka w Konstancji) uznał digitalizację za siłę od wewnątrz destabilizującą społeczną pozycję biblioteki. Udostępnianie zasobów w formie cyfrowej oddziela informację od instytucji, jeśli staje się tylko kwestią techniczną (a nie kulturową) redukuje znaczenie biblioteki.

Jürgen Kaube z Frankfurter Allgemeine Zeitung zwrócił uwagę, że wyzwania, jakie przed bibliotekami stawia szybka i szeroko zakrojona digitalizacja, nie mogą być analizowane wyłącznie z punktu widzenia procesów technologicznych. Podał przykład przypisu, który, jego zdaniem, w ostatnich trzydziestu latach stracił swoją funkcję orientacyjną (wobec dominacji wyszukiwarek?) i coraz rzadziej używany jest do cytowania i różnego rodzaju wyjaśnień. Wpływa to według niego na strategie pisania i charakter prac naukowych.

Kaube przekonywał, że współczesna polityka uprawiania nauki kładzie nacisk głównie na publikowanie, a nie na czytanie: jeśli w świecie nauki już tylko się pisze, a nie czyta, to dlatego, że właściwymi odbiorcami wszystkich prac są instytucje rozliczające i rankingi, które decydują o karierze naukowca i poziomie finansowania jego projektów.

Georg Siebeck (Wydawnictwo Mohr Siebeck Verlag) zwrócił uwagę na rolę współpracy między wydawnictwami a bibliotekami. Wydawnictwa potrzebują bibliotek jako partnerów, aby móc oszacować ryzyko swoich inwestycji (wydawanie nowych tytułów), a biblioteki potrzebują wydawnictw, które swoją polityką planowania pośredniczą pomiędzy biblioteką, autorem i czytelnikiem. Tylko poprzez różnorodność programów wydawniczych można osiągnąć różnorodność zbiorów bibliotek.

Markus Krajewski (Uniwersytet Bauhaus, Weimar) w swoim wystąpieniu nakreślił schemat ewolucji organizacji biblioteki redukujących rolę pracowników na rzecz komputerowych systemów zarządzania zbiorami (OPAC). Użytkownik mając do dyspozycji rozbudowane wyszukiwarki dostępne na stronie biblioteki nie musi już pytać bibliotekarza o pomoc w odnalezieniu publikacji na konkretny temat.

Christiane Heibach (Karlsruhe) zwróciła uwagę na problem ulotności danych gromadzonych w formie cyfrowej. Ten problem związany staje się coraz poważniejszy wobec coraz większych zasobów istniejących wyłącznie w formie cyfrowej. W oparciu o koncepcje pamięci kulturowej („das kulturelle Gedächtnis“, Aleida i Jan Assmann) Heibach podkreśla też znaczenie Internetu jako jednej z przestrzeni definiujących tę pamięć. Wobec ulotności danych cyfrowych trudno będzie jednak korzystać z tego źródła. Jaką politykę wobec tego zjawiska powinny wdrożyć biblioteki?

Aby odpowiedzieć na te pytania, trzeba się zastanowić nad tym, czym dziś są biblioteki. Reinhard Laube (Hanower) podjął się tego zadania, wskazując nie na historyczną tożsamość bibliotek, ale na to, jak postrzegają one siebie same. Biblioteki rozumieją swoje zadania wielorako: mogą być „centrum informacji”, ale również pełnić funkcje edukacyjne czy wypełniać zadania związane z przekazywaniem pamięci historycznej. Ich rola nie może być łatwo zredukowana do jednego tylko wymiaru.

Tymczasem Hans-Christoph Hobohm (Poczdam) za podstawową funkcję bibliotek uznał uczestnictwo w transformacji społecznej i wspieranie tego procesu. Takie założenie nakłada na biblioteki rolę „agentów transformacji wiedzy”, które - podobnie jak społeczeństwo (system wiedzy itp.) nieustannie ewoluują.

Kolejny z uczestników konferencji, Michael Knoche (Weimar) podjął raz jeszcze kwestię „upamiętniania“ i pamięci kulturowej, stanowiący według niego istotę wyjątkowośći bibliotek jako instytucji społecznych. Knoche odrzucił ewolucyjne tezy proponowane wcześniej przez Hansa-Christophera Hobohma.

Bernhard Fischer (Weimar) zwrócił uwagę na kolejny problem związany z digitalizacją: nie wiemy jakie koszty generować będzie ten proces w przyszłości (szczególnie wobec nietrwałości zasobów cyfrowych). Jego zdaniem dlatego wciąż jeszcze mikrofilm jest podstawowym środkiem pozwalającym na długotrwałą archiwizację. Fischer mówił też o wartości zdigitalizowanych zbiorów, w których często (przy projektach digitalizacyjnych realizowanych na masową skalę) umieszcza się w archiwum zasoby o niewielkiej wartości. Stawia to pod znakiem zapytania społeczną funkcję archiwum, które do tej pory stanowiło przestrzeń dedykowaną rzeczom historycznym, unikalnym i o odpowiednim znaczeniu (czy to administracyjnym, czy też stricte historycznym). Jak zmieni się społeczna rola archiwum, kiedy zajmie się ono archiwizacją Internetu?

Roland Reuß (Heidelberg) na zakończenie konferencji podkreślił, że każda nowa technologia musi być stale oceniana, zanalizował także znaczenie książki drukowanej w modelu funkcjonowania biblioteki.

Program konferencji:
1. Martin Mulsow (Centrum Badawcze Gotha) i Kathrin Paasch (Biblioteka Badawcza Gotha), przywitanie
2. Uwe Jochum (Biblioteka Uniwersytecka Konstancja), wprowadzenie
3. Jürgen Kaube (Frankfurter Allgemeine Zeitung, gazeta), Biblioteki, książki, publikacje i czytelnictwo w polityce wobec nauki
4. Georg Siebeck (Wydawnictwo Mohr Siebeck Verlag, Tybinga), Różnorodność bibliotek i produkcja wydawnictw
5. Markus Krajewski (Uniwersytet Bauhaus, Weimar), Zmieniona instancja centralna. Od bibliotekarza do OPAC
6. Christiane Heibach (Państwowa Szkoła Wyższa - projektowanie, Karlsruhe), (De)Let(h)e – O sztuce zapominania w czasach powszechnej digitalizacji
7. Reinhard Laube (Biblioteka im. Gottfrieda Wilhelma Leibniz, Hanower), Samopostrzeganie bibliotek: wyzwania - centrum informacji, topografia wiedzy i pamięci
8. Hans-Christoph Hobohm (Szkoła Wyższa Zawodowa w Poczdamie), Biblioteka - myśleć abstrakcyjnie? Zbadanie fenomenu z tej strony książki i technik informatycznych
9. Michael Knoche (Bibliotek Księżnej Anny Amalii, Weimar), Oryginalny czy cyfrowy?  Rekonstrukcja spalonego zasobu książek w Weimarze
10. Bernhard Fischer (Archiwum im. Goethe i Schillera, Weimar), Od „rękopisu“ do końcowych produktów digitalizacji – druga strona społeczeństwa nauki
11. Armin Schlechter (Biblioteka Landu Pfalz, Spira), Objekt archeologiczny, egzemplarz i środowisko – co zostanie ze starej książki?
12. Roland Reuß (Uniwersytet Heidelberg), Książka jako indywidualna maszyna.

Źródło.

Przetłumaczyła Agnieszka Kudełka.

(ak, mw)

Portal: H-Soz-u-Kult

Czy wiesz, że...
Konkurs „Historia Bliska” był członkiem-założycielem EUSTORY, czyli międzynarodowej sieci badawczych konkursów historycznych, do której należą obecnie już 22 kraje! Laureaci konkursów spotykają się w czasie „szkół letnich” i ...