Witryna „Uczyć się z historii” to platforma publikacji
projektów edukacyjnych (realizowanych w szkołach i edukacji
pozaszkolnej z młodzieżą) poświęconych historii
Polski i jej sąsiadów w XX wieku oraz prawom człowieka
Artykuły

„Bismarck. Żelazny Kanclerz” - recenzja

Udostępnij na Facebooku

Autor: Agnieszka Kudełka

Książka „Bismarck. Żelazny Kanclerz”, wydana przez wydawnictwo Muza S.A., autorstwa Jean-Paul'a Bled'a, to nie tylko biografia poświęcona politycznej roli tej postaci w Niemczech, ale także charakterystyka sylwetki psychologicznej „żelaznego kanclerza” oraz epoki, przedstawiająca ciekawie tło historyczne i pozwalająca przyjrzeć się mechanizmom sprawowania włądzy, które są często podobne, a nawet takie same. 

„Postać Bismarcka zdominowała wiek XIX, kładąc się cieniem także na XX stuleciu.” Nie bez przyczyny jest on określany nie tylko mianem „ojca zjednoczenia Niemiec”, ale także „twórcy Drugiej Rzeszy”, która narodziła się po wojnie francusko-niemieckiej 18 stycznia 1871 roku w pałacu w Wersalu. O dylematach, jakie związane były, z tego rodzaju przedsięwzięciem, zapomina się jednak nazbyt łatwo. Jakimi środkami udało się powstanie wielomilionowego państwa? Jaką rolę odgrywały przy tym konkflikty wewnętrzne w kraju od wieków podzielonym? O tym wszystkim można przeczytać w książce Jean-Paul'a Bled'a.

Jednocześnie przedstawione w tle szczegóły życia Bismarcka nie przytłaczają czytelnika, nie będącego znawcą tematu. Dzięki nim może on lepiej zrozumieć decyzje polityka, a także wynikające z nich losy kraju. Całość pokazuje przebudowę państwa niemieckiego, od Prus walczących o swą rolę pod dominacją austriackiego domu Habsburgów, po nowoczesne państwo; państwo z najnowocześniejszą armią Europy. Znany w Polsce pod postacią zaostrzenia germanizacji Kulturkampf objawiał się w Prusach walką o kulturę.

Autor Jean-Paul Bled, znawca historii Niemiec i Austrii, szef Katedry historii Niemiec na Sorbonne IV, autor książek poświęconych dziejom Niemiec i Austro-Węgier XIX wieku, pisze w sposób bardzo przystępny, barwny, ale podparty głęboką wiedzą historyczną. 

Bled poświęca wiele miejsca relacji Bismarcka z cesarzem Wilhelmem II. Starcie tych dwóch kluczowych dla Niemiec postaci to jak starcie dwóch upartych przywódców, których alter ego możemy obserwować również współcześnie. Starszego, dumnego ze swoich osiągnięć, „kurczowo trzymając[ego] się władzy” z młodszym, którego z racji wieku „brakowało nie tylko doświadczenia, ale i cierpliwości”.

Zainteresowanym przede wszystkim historią XX wieku istotny wyda się zapewne rozdział pt. Cień Bismarcka, a przede wszystkim podrozdział pt. Bismarck po Bismarcku, traktujący o znaczeniu Bismarcka dla państwa niemieckiego po śmierci polityka, rodzeniu się jego mitu, zawłaszczaniu go przez niemiecką prawicę. Jednocześnie autor pokazuje ambiwalentność charakteru Bismarcka, jego realizm i pragmatyzm polityczny, co niewątpliwie przeoczały ekstremalne opcje polityczne.

Bled dowodzi fałszowania historii na przykładzie nawiązywania przez Hitlera do założeń Bismarcka, „dla którego społeczeństwo to byt przede wszystkim polityczny, kształtowany na zasadzie relacji sił”, a nie wyolbrzymionych ambicji i nienasyconych dążeń Hitlera. Na pytanie o kontynuację Bled nie daje łatwych odpowiedzi, za co również należy go bardzo cenić, bo jak pisze: „[n]astępcy nie zawsze są spadkobiercami poprzedników”.

Bled stawia także pytania o relację z innymi, przeciwnikami i aliantami, polityczne decyzje i ich konsekwencje, uczy jakoby myślenia przyczynowo-skutkowego, co jest szczególną wartością tej książki, której lekturę polecam także na wczesnym stadium nauczania.

Czy wiesz, że...
Dzięki prowadzonemu przez Ośrodek KARTA projektowi CATL biblioteki gminne staną się podstawą funkcjonowania społecznych archiwów. Ich tworzenie umożliwi ocalenie, wirtualizację i upowszechnienie zagrożonych zasobów lokalnej historii i tradycji. CATL powstają w ramach ...