Witryna „Uczyć się z historii” to platforma publikacji
projektów edukacyjnych (realizowanych w szkołach i edukacji
pozaszkolnej z młodzieżą) poświęconych historii
Polski i jej sąsiadów w XX wieku oraz prawom człowieka
Aktualności

Rok 1939 w oczach polskich i rosyjskich historyków

29.09.2010 | środa | Udostępnij na Facebooku

Przy okazji zeszłorocznych obchodów rocznicy wybuchu II wojny światowej i podpisania paktu Ribbentropp-Mołotow burzliwie dyskutowano kwestie budzące spory między Polską i Rosją dotyczące najnowszej historii. Po stronie rosyjskiej pojawiło się wiele kontrowersyjnych wypowiedzi, o niektórych z nich informowaliśmy w naszym serwisie (Rosja „zadba” o interpretacje historii, Rosja, stalinizm i spory o historię). Ale równocześnie miały też miejsce gesty i inicjatywy zmierzające do próby wyjaśnienia i wzajemnego zrozumienia spornych spraw.

Jedną z takich inicjatyw były prowadzone wspólnie przez polskich i rosyjskich historyków prace badawcze, których efektem jest wydana przez Polski Instytut Spraw Międzynarodowych i równocześnie w języku rosyjskim przez Moskiewski Państwowy Instytut Stosunków Międzynarodowych książka Kryzys 1939 roku w interpretacjach polskich i rosyjskich historyków.

Jest ona próbą odpowiedzi na niesłabnące i w Polsce, i w Rosji zainteresowanie przyczynami wybuchu II wojny światowej. Pomysł tej publikacji zrodził się na marginesie prac polsko-rosyjskiej Grupy do Spraw Trudnych w 2008 r. Zamiarem redaktorów było uchwycenie aktualnego stanu i kierunku rozwoju interpretacji historycznych przyczyn wybuchu II wojny światowej, z uwzględnieniem najnowszych trendów w polskiej i rosyjskiej historiografii oraz możliwie pełnej dostępnej obecnie podstawy źródłowej.

Celem publikacji nie było uzgodnienie stanowisk, interpretacji i ocen, ale oddanie w sposób możliwie reprezentatywny obecnego spektrum poglądów, wskazanie na źródła występowania różnic. Redaktorzy książki zwracają we wstępie uwagę na różnorodność wypowiadanych przez nich poglądów i piszą: „Nie można mówić, że jakiś pogląd wyraża stanowisko polskiej lub rosyjskiej historiografii, a co najwyżej – że jakieś opinie dominują. Przy czym różnice poglądów występują najczęściej w sposób nieuwzględniający podziałów na narodowe historiografie”. Nie jest to więc dyskusja polsko-rosyjska, lecz wymiana poglądów między historykami, którzy szukają odpowiedzi na trudne i wciąż wywołujące namiętności wśród historyków, polityków i wszystkich zainteresowanych historią.

Profesor Jerzy Tomaszewski uważa publikację zarówno za ważne wydarzenie naukowe, jak i istotny fakt polityczny, sprzyjający międzynarodowej współpracy nie tylko zawodowych historyków.

Anatolij Torkunow z Rosyjsko-Polskiej Grupy ds. Trudnych, dyrektor Instytutu Historii Powszechnej Rosyjskiej Akademii Nauk oraz członek Komisji ds. Przeciwdziałania Próbom Fałszowania Historii na Szkodę Interesom Rosji wspomina publikację jako próbny wariant wspólnej polsko-rosyjskiej pracy historyków, która ma polegać znalezieniu modelu postępowania z trudnymi, spornymi, różnie ocenianymi zagadnieniami historycznymi, takimi jak sprawa Katynia, czy paktu Ribbentropp-Mołotow, a potem przekazaniu zdobytego doświadczenia szerokim kręgom społecznym, elitom politycznym, środowisku dziennikarskiemu i resortom pozapolitycznym. Kolejnym efektem tego typu prac będzie pierwsza wspólna publikacja polsko-rosyjskiej Grupy ds. Trudnych, której ukazanie się pod koniec bieżącego roku zapowiedział niedawno współprzewodniczący Grupy Adam Daniel Rotfeld.

Spis treści:

1. Układ monachijski i pakt Ribbentrop-Mołotow a przyczyny wybuchu II wojny światowej

Sławomir Dębski, Układ monachijski i pakt Ribbentrop-Mołotow siedemdziesiąt lat później - problemy, interpretacje, oddziaływanie

Władisław Smirnow, Konferencja monachijska i sowiecko-niemiecki pakt o nieagresji w dyskusjach historyków rosyjskich

2. Polityka zagraniczna III Rzeszy w latach 1938-1939

Stanisław Żerko, Niemiecka polityka zagraniczna w przededniu II wojny światowej

Wiaczesław Daszyczew, Niemiecka polityka zagraniczna w przededniu II wojny światowej

3. Polityka zagraniczna Związku Sowieckiego w latach 1938-1939

Mariusz Wołos, Polityka zagraniczna ZSRR w latach 1938-1939

Michaił Mieltiuchow, Związek Sowiecki w polityce europejskiej (jesień 1938 r. - lato 1939 r.)

4. Polityka zagraniczna Wielkiej Brytanii i Francji w latach 1938-1939

Jacek Tebinka, Polityka zagraniczna Wielkiej Brytanii i Francji  - od appeasementu do powstrzymywania

Natalija Kapitonowa, Polityka Wielkiej Brytanii od Monachium do paktu Ribbentrop-Mołotow: od appeasementu do polityki gwarancji?

Jewgienija Obiczkina, Dyplomacja francuska w przededniu wybuchu II wojny światowej. Od appeasementu do polityki powstrzymywania i gwarancji

 5. Polska między Związkiem Sowieckim i Niemcami w 1939 roku

Marek Kornat, Polska między Niemcami a Związkiem Sowieckim (1938-1939). Koncepcje polityczne ministra Józefa Becka i sytuacja międzynarodowa

Siergiej Słucz, Polityka III Rzeszy i Związku Sowieckiego wobec Polski (październik 1938 r. - sierpień 1939 r.)

6. Sowiecko-polski konflikt zbrojny we wrześniu 1939 roku

Jakub Wojtkowiak, Radziecko-polski konflikt zbrojny we wrześniu 1939 r.

Natalija Lebiediewa, Wrzesień 1939 r.: Polska między Niemcami a Związkiem Sowieckim

Kryzys 1939 roku w interpretacjach polskich i rosyjskich historyków
Sławomir Dębski, Michaił Narinski,
Polski Instytut Spraw Międzynarodowych,
Warszawa 2009,
liczba stron: 479,
ISBN 978-83-89607-74-4.

(pm)

Tagi: