Witryna „Uczyć się z historii” to platforma publikacji
projektów edukacyjnych (realizowanych w szkołach i edukacji
pozaszkolnej z młodzieżą) poświęconych historii
Polski i jej sąsiadów w XX wieku oraz prawom człowieka
Aktualności

Zrozumieć, aby zapobiegać

08.06.2010 | wtorek | Udostępnij na Facebooku

Książka Manusa Midlarsky’ego o ludobójstwie nie jest kolejną pracą historyczną opisującą i analizującą kolejne przypadki masowych zbrodni w jakie obfitowały dzieje, szczególnie najnowsze. Midlarsky nie jest historykiem, lecz politologiem, od lat zajmującym się genezą i teorią konfliktów zbrojnych i rewolucji, oraz zagrożeniami porządku demokratycznego. Jego książka proponuje klucz do zrozumienia mechanizmów ludobójczego procesu.

Korzystając z instrumentarium współczesnych nauk społecznych, od psychologii po ekonomię i stosunki międzynarodowe, Midlarsky buduje modele teoretyczne za pomocą których chce wyjaśnić kilka podstawowych kwestii związanych z ludobójstwem. Po pierwsze w jaki sposób masakra, gwałt czy mord masowy, często chaotyczne i poddane doraźnym celom politycznym zamieniają się w ludobójstwo, czyli systematyczną, organizowaną przez państwo politykę. Po drugie jakie są różnice między masakrą części populacji, czystkami etnicznymi, zachowaniami ludobójczymi, ludobójstwem politycznym i ludobójstwem jako takim. I wreszcie dlaczego ludobójstwo jest na trwałe związane z dziejami ludzkiej cywilizacji.

Aby odpowiedzieć na pytania, które zajmują badaczy zbrodni i ludobójstwa Midlarsky wykorzystuje pojęcia zaczerpnięte z różnych nauk społecznych: Realpolitik, koncepcje straty czy kary altruistycznej. Modelom teoretycznym towarzyszy analiza poszczególnych przypadków, w szczególności trzech: ludobójstwa Ormian, zagłady Żydów i masowych rzezi Tutsi. Autor realizuje więc w swej książce postulat badań porównawczych i interdyscyplinarnych jednocześnie; łączy mikro- i makrohistorię.

Obok opisu mechanizmów samych zbrodni autor bada też wszelkie okoliczności, które jej towarzyszą i przyczyniają się do powiększenia liczby ofiar, takie jak np. uwarunkowania międzynarodowe, zachowania obserwatorów międzynarodowych czy traktowanie uchodźców.

Jest to książka trudna, ale wysiłek jej lektury jest wynagrodzony. Jeśli zastanawiamy się dlaczego doszło do rzezi Ormian, Tutsi, bośniackich muzułmanów czy Holocaustu, dlaczego tak wielu Niemców poszło w ślady Hitlera drogą zbrodni, to u Midlarsky’ego znajdziemy ciekawe i inspirujące propozycje teoretycznych narzędzi dociekania odpowiedzi na te pytania.

Od tradycyjnych ujęć historiograficznych książkę Midlarskiego wyróżnia też jawnie stawiany cel rozpoznania zagrożeń przyszłych i ewentualnych na podstawie analizy zdarzeń z przeszłości. „Zasadniczym celem tej książki - pisze w zakończeniu pracy - jest zidentyfikowanie zarówno czynników poprzedzających, które zwiększaj prawdopodobieństwo dopuszczenia się ludobójstwa, jaki i czynników, które podwyższają odsetek ofiar, a zatem skalę mordu. [...] Badanie ludobójstwa powinno prowadzić nie tylko do zrozumienia jego genezy i skutków, ale także przynajmniej do zrozumienia, jak mu zapobiegać w przyszłości.”

Ludobójstwo w XX wieku
Manus I. Midlarsky
Wydawnictwo Naukowe PWN
Warszawa 2010
ISBN: 978-83-01-16190-3
Stron: 382

(pm)