Witryna „Uczyć się z historii” to platforma publikacji
projektów edukacyjnych (realizowanych w szkołach i edukacji
pozaszkolnej z młodzieżą) poświęconych historii
Polski i jej sąsiadów w XX wieku oraz prawom człowieka
Aktualności

„Mit Hitlera” i „Punkty zwrotne” – nowe książki Iana Kershawa

10.03.2010 | środa | Udostępnij na Facebooku

Ian Kershaw, brytyjski historyk, znawca problematyki II wojny światowej oraz historii III Rzeszy jest znany polskiemu czytelnikowi jako autor fundamentalnej, trzytomowej biografii Hitlera. Dobrym jej uzupełnieniem jest wydany właśnie przez wydawnictwo Replika, ponad 20 latach od opublikowania oryginału „Mit Hitlera”.

Jak informuje wydawca - tematem książki nie jest sam Hitler, lecz propagandowe tworzenie wizerunku, a przede wszystkim odbiór tego wizerunku przez Niemców przed utworzeniem III Rzeszy oraz w okresie jej istnienia. Ujmując to nieco inaczej, można powiedzieć, że tematem tej książki jest nie tyle prawdziwy Hitler, ile postać, którą w nim widziały miliony Niemców. Autor zajmuje się zatem czymś, co we współczesnych czasach nazwalibyśmy wizerunkiem politycznym, a co, metaforycznie ujęte w tytule, nosi nazwę „mitu Hitlera”.

Kult Führera był zasadniczym elementem umożliwiającym funkcjonowanie reżimu nazistowskiego, a ogromna popularność Hitlera w społeczeństwie przesądziła o tym, że przejął on władzę i ją umocnił. Ten kult jednostki był oparty na rozbudowanej manipulacji oraz na doskonałej znajomości psychologii mas. Kershaw postanowił przyjrzeć się opiniom rzesz zwykłych obywateli Niemiec poddanych tej nowoczesnej, zmasowanej akcji propagandowej i przeanalizować zmieniający się i ciągle doskonalący wizerunek Hitlera.

„Punkty zwrotne” natomiast to najnowsza książka Kershawa, w której podejmuje on analizę kluczowych decyzji, które zadecydowały o dalszym przebiegu II wojny światowej podjętych w okresie między majem 1940 roku a końcem 1941.

„W kolejnych rozdziałach tej książki - pisze we wstępie autor – analizuję kilka powiązanych wzajemnie decyzji politycznych o ogromnych i radykalnych konsekwencjach militarnych, decyzji, które zapadły między majem 1940 a grudniem roku 1941, a które przekształciły dwie odrębne wojny na dwóch różnych kontynentach w jedną naprawdę globalną pożogę, kolosalny konflikt charakteryzujący się ludobójstwem i bezprzykładnym barbarzyństwem. Oczywiście, w grudniu 1941 wciąż daleko było do zakończenia wojny. Jej przebieg miał ukazać jeszcze wiele dziwnych odmian. Oczywiście. podjęte miały zostać jeszcze inne zasadnicze decyzje, choć przeważnie o charakterze strategicznym i taktycznym. Zaś bliżej końca wojny, kiedy przewaga aliantów była już pewna, na konferencjach w Jałcie i Poczdamie ustalono geopolityczne podstawy powojennego ładu - które wkrótce zrodziły zimną wojnę. Jednakże pozostałe trzy i pół roku wojny miały w gruncie rzeczy stanowić rozpisanie ról będących konsekwencją decyzji podjętych między majem 1940 roku a grudniem 1941. Były to rozstrzygnięcia rzeczywiście decydujące - były to decyzje, które zmieniły świat.”

Książka Kershawa może być ilustracją dla znanych od czasów Tukidydesa prawd o stosunkach między państwami, na przykład tej, że przekonanie o nieuchronności konfliktu może w istotny sposób do jego wybuchu prowadzić. Kershaw pokazuje wzajemne zależności między decyzjami, podjętymi przez poszczególne państwa na obydwu półkulach i mechanizmy, które prowadziły od jednej decyzji do następnej. Większość z nich nie była ani tak oczywista, ani nieunikniona, jak mogłoby się wydawać w świetle późniejszych wydarzeń. Na przykład podjęta w dramatycznych okolicznościach decyzja Wielkiej Brytanii z maja 1940 roku o kontynuowaniu wojny tylko nieznacznie przeważyła nad alternatywnym planem zawarcia rozejmu z Hitlerem, z pośrednictwem Mussoliniego, który forsował lord Halifax; czy decyzja o przystąpieniu do wojny Włoch, gdzie w przeciwieństwie do Niemiec nastroje społeczne wcale nie były przychylne wojnie, a potencjał militarno-przemysłowy państwa nie rokował wielkich nadziei na jej ewentualne powodzenie, wynikała raczej z niezmierzonych ambicji Mussoliniego, niż wewnętrznej logiki rozwoju jego dyktatury, czy biegu wydarzeń w pierwszym roku wojny.

Jednocześnie Kershaw pokazuje jak jeden krok, jakim była zbrojna interwencja, czy konflikt, powodował konieczność ponoszenia jego konsekwencji i przynosił kolejne decyzje o kontynuowaniu wojny. Na przykład w przypadku Japonii jej zaangażowanie się w Chinach i agresywna polityka w Azji Wschodniej spowodowały, że nie mogła ona się z nich wycofać bez utraty dotychczasowych zdobyczy i równocześnie bez zasadniczych zmian w politycznym układzie rządzącym w kraju, co nieuchronnie powodowało konieczność dalszego angażowania się w wojnę i w konsekwencji zaatakowanie Stanów Zjednoczonych.

Zaletą książki jest nie tylko bardzo drobiazgowe opisanie kulisów podejmowania wielkich decyzji, zwłaszcza dotyczących rozpoczęcia przez poszczególne kraje lub włączenia się przez nie do wojny, ale także ukazanie szerokiego tła na jakim do niego doszło. Kershaw nie tylko opisuje plany, decyzje i działania głównych aktorów wojennego spektaklu: dyktatorów Hitlera, Mussoliniego, Stalina, czy przywódców alianckich: Churchilla i Roosevelta. Szkicuje także sięgający czasami kilkadziesiąt lat wstecz obraz sytuacji politycznej i gospodarczej, opisuje potencjał militarno-przemysłowy, nastroje opinii publicznej, poglądy poszczególnych frakcji politycznych, dyplomatów i polityków. Kershaw nie unika, co przydaje jego książce atrakcyjności, rozważań nad alternatywnymi scenariuszami rozwoju wydarzeń, choć snuje je w sposób bardzo ostrożny i obwarowując wieloma zastrzeżeniami.

Na stronie wydawnictwa Znak, książkę gorąco poleca Norman Davies, co można również obejrzeć w serwisie You Tube.



Punkty zwrotne. Decyzje, które zmieniły bieg drugiej wojny światowej
Ian Kershaw
Tłumaczenie: Michał Romanek
Wydawnictwo: Znak
Rok wydania: 2009
ISBN: 978-83-240-1251-0
Ilość stron: 736

Mit Hitlera. Wizerunek a rzeczywistość w III Rzeszy
Ian Kershaw
Tłumaczenie: Jacek Lang
Wydawnictwo: Replika
Rok wydania: 2010
ISBN 978-83-76740-15-7
Ilość stron: 342

pm