Witryna „Uczyć się z historii” to platforma publikacji
projektów edukacyjnych (realizowanych w szkołach i edukacji
pozaszkolnej z młodzieżą) poświęconych historii
Polski i jej sąsiadów w XX wieku oraz prawom człowieka
Aktualności

Od Caligariego do Hitlera

26.07.2009 | niedziela | Udostępnij na Facebooku

W polskich kinach można od 10 lipca zobaczyć „Gabinet doktora Caligari”, film z 1920 roku w reżyserii Roberta Wiene’a, będący jednym z pierwszych horrorów w historii kina i jednocześnie filmową manifestacją ekspresjonizmu.
„Film – jak pisze w recenzji w „Tygodniku Powszechnym” Anita Piotrowska – pomyślany po klęsce Niemiec w I wojnie światowej jako zakamuflowane oskarżenie autorytarnej polityki cesarza sięgnął, jak się miało wkrótce okazać, znacznie głębiej w mroki niemieckiej duszy.”

„Lęki i obsesje czasów Republiki Weimarskiej, które okazały się podatnym gruntem dla hitlerowskiego totalitaryzmu, w sposób nieświadomy znalazły swój wyraz właśnie na ekranie, w klaustrofobicznych, przesyconych wyrafinowanym światłocieniem dziełach Friedricha Murnaua, Fritza Langa czy w najsłynniejszym z nich, jakim był właśnie „Gabinet doktora Caligari”. – pisze Piotrowska

Film Roberta Wienego w 1920 r. odniósł kolosalny sukces w kinach Europy i Ameryki. Jest to opowieść o demonicznym kuglarzu, który rękami powolnego mu somnambulika dokonuje krwawych morderstw w pewnym niemieckim miasteczku. Dynamiki i dramatyzmu dodają filmowi oszczędna ścieżka dźwiękowa oraz dekoracje przypominające świat z sennego koszmaru.

Choć akcja filmu dzieje się w odległych latach 30. XIX w., to cała jego przejmująca groza była pogłosem niedawno zakończonej Wielkiej Wojny. „Stylizowany obraz – pisze w „Gazecie Wyborczej” Tadeusz Sobolewski – wywoływał całkiem świeżego upiora. Tak o tym pisał Konrad Eberhardt we wstępie do „Ekranu demonicznego” Lotte H. Eisner, podstawowej książki o filmowym ekspresjonizmie: „Wojna zmaterializowała złe przeczucia, ujawniła kryzys szlachetnych idei, pięknych słów, pielęgnowanych tradycji. Pojęcie kultury, moralności, człowieczeństwa straciło swój niewzruszony sens”.

Począwszy od Siegfrieda Kracauera, autora słynnej książki „Od Caligariego do Hitlera: Z psychologii filmu niemieckiego” (polskie wydanie: Filmowa Agencja Wydawnicza 1958) niemieckie kino okresu Republiki Weimarskiej było wielokrotnie interpretowane w kontekście późniejszego rozwoju hitleryzmu i łamiącej wszelkie zasady moralne nazistowskiej ideologii, która opanowała Niemców. „I ty staniesz się Caligarim” - brzmiał slogan reklamowy filmu Wienego. W niemieckich horrorach potwór drzemie w zwykłym człowieku – pisze Tadeusz Sobolewski – (...) grozę niesie nie sama walka niewinnego człowieka z potworem, ale zarażenie złem, odkrycie, że jest ono bezkarne, wszechogarniające, fascynujące.”

Źródło: Gazeta Wyborcza, Tygodnik Powszechny

Więcej na temat historii niemieckiego filmu w encyklopedii PWN

pm