Witryna „Uczyć się z historii” to platforma publikacji
projektów edukacyjnych (realizowanych w szkołach i edukacji
pozaszkolnej z młodzieżą) poświęconych historii
Polski i jej sąsiadów w XX wieku oraz prawom człowieka
Aktualności

Rozmowy o Białej Róży

09.06.2009 | wtorek | Udostępnij na Facebooku

Choć nazywana konspiracyjną organizacją antynazistowską, Biała Róża była raczej niewielką grupą potajemnie działających młodych ludzi, których łączyła wspólna niechęć do nazistowskiego reżimu i ideologii. Działała od czerwca 1942 do lutego 1943, tworzyło ją pięciu studentów uniwersytetu w Monachium: Hans Scholl, jego siostra Sophie Scholl, Christoph Probst, Alexander Schmorell i Willi Graf, oraz ich profesor Kurt Huber. Ich celem było obudzenie świadomości społeczeństwa niemieckiego i obalenie systemu nazistowskiego pokojowymi metodami. Aktywiści Białej Róży wzywali do oporu przeciwko narodowemu socjalizmowi, przygotowywali i rozdawali antyhitlerowskie ulotki oraz rozwieszali plakaty. W 1943 roku wszyscy jej członkowie zostali złapani przez gestapo i skazani na śmierć przez ścięcie podczas procesu pokazowego.

Po śmierci rodzeństwa Schollów napisano o nich wiele książek, opublikowano korespondencję, nakręcono filmy dokumentalne i fabularne, ostatnio Sophie Scholl. Ostatnie dni (reż. Marc Rothemund 2005).
Jednak o przyjaciołach Schollów i innych działaczach Białej Róży wiadomo mniej. Willi Graf, Christoph Probst, Alexander Schmorrell, Kurt Huber, to postacie, które za swą działalność również zapłaciły życiem, ale o których wiadomo bardzo niewiele.

Sibylle Bassler podjęła poszukiwania żyjących świadków historii, ludzi z otoczenia Białej Róży, przyjaciół i krewnych. Udało jej się dotrzeć między innymi do Elisabeth Hartnagel, młodszej siostry Schollów, do Traute Lafrenz, ich bliskiej przyjaciółki, do Franza J. Müllera, który pomagał rozpowszechniać ulotki i został uwięziony przez nazistów, Annelise Knoop-Graf, siostry Willego Grafa, czy Jürgena Wittensteina, przyjaciela Alexandra Schmorella.

Rozmowy z nimi zamieściła w wydanej w 2006 roku w Niemczech, a niedawno także w przekładzie polskim książce „Biała Róża. Wspomnienia świadków historii".

Autorka w przedmowie ostrzega, że do relacji tych trzeba podchodzić ostrożnie. Niektóre spośród osób, z którymi przeprowadzałam wywiad, - pisze - nie zawsze były pewne, czy same rzeczywiście przeżyły te zdarzenia, czy też ich odczucia zabarwione były przez liczne książki, zapiski, wystawy i dokument o Białej Róży. Z biegiem lat wspomnienia tej czy innej osoby spowiła mgła.

Ten brak pewności jest oczywisty i zrozumiały, jeśli się weźmie pod uwagę fakt, że relacje zostały zebrane po ponad sześćdziesięciu latach. Jednak celem autorki nie jest dokładne odtworzenie wydarzeń, motywów działania członków Białej Róży, czy miejsca ich działalności w historii III Rzeszy. Tę pracę wykonali już historycy. Bassler podkreśla, że istotne dla niej, jako rozmówczyni świadków historii było utrwalenie ich wypowiedzi, ich świadectwa i próba wywołania ich ówczesnego, jak najbardziej osobistego, punktu widzenia.

Rozmówcy Bassler opowiadają o wielu nieznanych dotąd szczegółach, o motywach działań młodych ludzi i ich odwadze, ale także o codzienności w hitlerowskich Niemczech, o strachu, tchórzostwie i oportunizmie zwykłych Niemców. Ich zetknięcie się z członkami ruchu oporu, oddziałało na całe ich późniejsze życie.

Książka jest opatrzona dokładnym indeksem, kalendarium wydarzeń, oraz unikatowymi fotografiami. Zawiera także aneks w postaci tekstów dwóch ulotek napisanych i rozpowszechnianych przez ruch Białej Róży, pierwszej, oraz ostatniej, zatytułowanej „Wezwanie do wszystkich Niemców!” i podpisanej już nie „Biała Róża”, lecz „Ruch Oporu w Niemczech”.

Książka Sibylle Bassler została wydana w serii „Niemcy. Dzieje najnowsze”, przygotowanej wspólnymi siłami przez Wydawnictwo L&L, Gdański Kantor Wydawniczy oraz Instytut Wydawniczy Erica. Seria ta obejmuje przekłady najważniejszych książek opublikowanych w języku niemieckim z zakresu historii i nauk społecznych, które ukazały się w ostatnich latach i stanowi zarazem bibliotekę współczesnej refleksji na temat Niemiec. W zamierzeniu wydawców ma zwrócić uwagę na istotne propozycje ujęcia dziejów najnowszych Niemiec, które – zwłaszcza w XX wieku – stały się ważnym składnikiem dyskusji na temat historii współczesnej.

W serii ukazały się dotychczas: Ebba D. Drolshagen, Dzieci Wehrmachtu (2007); Wibke Bruhns, Kraj mojego ojca (2007); Willy Peter Reese, Obcy samemu sobie, (2007)

Biała Róża. Wspomnienia świadków historii
Sibylle Bassler
Wydawnictwo: Instytut Wydawniczy Erica
Gdańsk 2009
Liczba stron: 208
ISBN: 9788360597286


pm